تصویر کوچک شده مهندس جلال ايري : سرعت و نحوه جریان وسایل نقلیه درطراحی معابر شهری نقش مهمی ایفا مینماید ، برای ارتقآء کیفیت زندگی درمناطق مسکونی شیوه های مناسب آرام سازی ترافیک در دستور کار مدیران شهری قرار میگیرد ،ابزارهای عمومی(speed bump / speed brakerسرعت گیر )(speed humpsسرعتکاه)برجسته نمودن راه عبارتند از :


(گذرگاههای برجسته عابر پیاده) ،( تقاطهای برجسته ) و (روسازیهای سنگفرش شده) میباشد.

سرعتکاه :مقاطع برجسته کوهان شکل که به منظورکاهش سرعت درعرض خیابانها بکار می روند ، معمولا از جنس آسفالت یا پلاستیک فشرده ساخته واجراء میشود ، هرگاه سرعت کاه با عرض کمتراز 8/1 متر اجراء گردد، عنوان سرعتگیر یا سرعت شکن به آن تعلق میگیرد . سرعتکاه دارای ارتفاع5 الی 10 سانتی متر وعرض آن حدود4متر است ولی نبایستی از 8/1 متر کمتر باشد .

هر چه عرض سرعتکاه کمترباشد به سرعت گیر شبیه است و همانند دست انداز جاده عمل میکند. نصب سرعتکاه درخیابانهایی که دارای یک لاین در هر جهت حرکت هستند و تابلوی محدودیت سرعت40 کیلومتر دارند ممکن است. البته نوع تخت سرعتکاه که دارای طول بیشتر ی است میتواند در خیابانهایی باحداکثرسرعت مجاز50 کیلومتر نیز نصب شوند .

سرعت گیر :طبق استانداردهای موجود ارتفاع بلند ترین نقطه یک سرعت گیر باید 7 تا 10cm ,حداکثر طول آن 30cm وعرض آن به اندازه عرض محل نصب باشد. و استفاده ازآن در اماکنی توصیه میشود که حداکثر سرعت وسایل نقلیها ز 15km تجاوز نمیکند.
در انتخاب طرح آرامسازی ترافیک برمبنای طرح سرعت گیریا سرعت کاه بایستی موارد ذیل مورد توجه قرار گیرد .

-میزان کاهش سرعت ، تاثیر بر ایمنی ترافیک موتوری ، پیاده و دوچرخه ،تاثیر براستهلاک جاده ،تاثیر بر استهلاک جاده و وسایل نقلیه – تاثیر بر زیبایی بصری محیط ، عکس العمل ساکنان محل و رانندگان وسایل نقلیه موتوری ....
انتخاب موقعیت مناسب نصب سرعتکاه : رانندگان بایستی از فاصله مناسب این مانع را ببیند درجدول زیر حداقل فاصله دید برای انتخاب سرعت کاه درداخل شهر و سرعت گیرههای ورودی شهر پیشنهاد شده است .
120 110 100 90 80 70 60 50 40 سرعت طرح (کیلومتر درساعت )
405 380 345 315 280 240 200 160 115 فاصله دید سرعتگیر در ورودی شهر
450 425 390 355 315 300 245 205 150 فاصله دید سرعتگیر در داخل شهر

درسرعت کاههای دروازه ایی که وسایل نقلیه از محیط غیر مسکونی وارد محیط مسکونی میشوند ،باید قبل از رسیدن به محل سرعت گیر ، رانندگان وسایل نقلیه موتوری با استفاده از تابلوهای پیش آگهی ویا ایجاد نشانه های محیطی شهری بایستی متوجه تغییر محیط شوند درتعیین محل سرعت گیر بایستی برتاثیر عوامل زیر توجه نمود .

راههای اتصالی (راههای ورودی وخروجی املاک کنار راه ) و نحوه اتصال معابر ورودی شهر به داخل شهر ، عدم تعبیه سرعت گیر درنقطه صفر گره شهری بلکه با رعایت فاصله مناسب از گره شهری اجراء گردد. حجم ترافیک سنگین ،سبک ،موتور ودوچرخه ، سرعت حرکت وسایل نقلیه ، محدودیتهای احتمالی دید .

سرعتگیرها بایستی باعلایم مشخص همچون تابلو – روشنایی – تغییر رنگ – خط کشی – درختکاری اطراف ....کاملا نمایان باشند .
مزایای نصب سرعت کاه : اینروش یکی از آسان ترین راه ها برای کنترل سرعت وسایل نقلیه است.
نصب سرعتکاه درمناطق مسکونی ، امنیتی نسبی برای ساکنین و به خصوص کودکان فراهم میکند.
ازمکان نصب سرعتکاه میتوان به عنوان محلی مناسب وراحت برای عبورعابرین پیاده استفاده کرد.

این ابزاردر صورتیکه طبق ضوابط ساخته شوند, باعث کاهش حجم ترافیک درمعابر محلی و انتقال بخشی ازحجم آنه ابه معابر رده بالاتر یعنی معابر جمع و پخش کننده و شریانی میشوند.
و از معایب آن این است که سرعتکاهها به دلیل مجبور کردن رانندگان به ترمزهای ناگهانی و امکان برخورد اتومبیل پشتی, در برخی مواقع معابر را برای اتومبیلها بیشتر خطرناک میکند تا امن و باعث ایجادخسارت در وسایل نقلیه میشود.

و اگرسرعتکاه به صورت سلسله وار و پشت سرهم نصب نشود رانندگانی که تمایل به راندن با سرعت بالادارند پس ازعبور ازآن دوباره سرعت خود را افزایش میدهند.

سرعت گیرها و سرعت کاهها خطرجدی برای راکبین موتورسیکلت و دوچرخه به حساب میآید. کمک ردن سرعت وسیله نقلیه وشتاب گیری مجدد آن علاوه بر بالا بردن مصرفسوخت, آلودگی صوتی نیز ایجادمیکند.

در برخی از کشورها دستورالعملهایی ازطرف مدیران شهری برای نصب سرعت گیرها تعیین شده است ، همچون :
فقط خیابانهاو مناطق مسکونی محل مناسبی برای نصب این ابزار هستند.
سرعتکاه تنها زمانی مورد استفاده قرارمیگیردکه ناکارآمدی و عملی نبودن ابزار دیگرکنترل سرعت(مثل تابلوها وعلائم) مسجل شده باشد.
نصب این ابزار تنهادرخیابانهای مسکونی که روزانه کمتر از 2500 و بیشتر از 1000 وسیله نقلیه ازآنهاعبورمیکنندمجازاست.

سرعتگیر وسرعت کاه نبایددر معابردارای شیب بیش از 8% درصدنصب شود.
نبایدسرعتکاه و سرعت گیر رادرجای یکدیگر برای آرام سازی ترافیک به کاربریم.
سرعتکاه درخیابانی که به عنوان مسیرعبور کامیون/ کامیونت یامسیرحمل ونقل عمومی شناخته میشودنباید نصب گردد.

بدلیل تامین امنیت, این ابزار در خیابانهایی که طبق تایید متخصصین شهرسازی و ترافیک از طول و عرض مناسب و دید کافی از فاصله دور برخوردار نباشد و همچنین دارای پیچ و خم زیاد و شیب نامناسب باشند نصب نمیشود.
سرعتکاههابرای نصب نیاز به موافقت کتبی 100% صاحبین املاک(1 رای به ازای هر مالک) و 67% ساکنین(1رای به ازای هر واحد مسکونی) خیابان محل نصب دارند .
علائم هشداردهنده که به راننده وجود سرعتکاه و همچنین سرعت عبوراز آنهارا اعلام کند بایددر فاصله مناسب قبل ازشروع سرعتکاه نصب شوند.
سرعتکاه نبایددرخیابانهای بن بست باطول کمتر از 25 متر نصب شود.
طول خیابان محل نصب بایدحداقل 2.25 کیلومترباشد.
نصب این ابزار نه تنها در بسیاری اماک نو عابرضرورتی ندارد بلکه گاهاباعث ایجاد مشکل یرای شهروندان, ساکنین, شهرداری و همچنین سایر ارگانهای خدمت رسان میگردد.
ايجاد مانع فيزيکي براي کاهش سرعت خودروها در خيابان هابايد آخرين راه چاره باشد، اگرسرعت گیر یا سرعت کاه منجربه تصادف و ياخسارت شود بایستی در گزارش کارشناس راهنمايي و رانندگي به عنوان عامل تصادف قيد شود. شورای ترافیک درشهرها براي نصب سرعت گير بار اهنمايي و رانندگي و شهرداری ، هماهنگي لازم را انجام مي دهد و سپس سرعت گيرو سرعتکاه را نصب مي کند.

و اما سوالی که با نصب بی برنامه سرعت گیر درشهرها مواجه هستیم اینست که آيا براي تنبيه متخلفان با سرعت زیاد ، همه افراد جامعه بايد مجازات شوند و متحمل خسارات جانی و مالی شوند و خودروي شان باعبور از روي سرعت کاه آسيب ببيند؟ اینها مواردی از آسیبهای جانی و مالی مدیریتهای شهری است که ما درجای جای سکونتگاههای شهری به خاطرعدم تلفیق مدیریت تخصصی شهرسازی درسکونتگاههای شهری با آن مواجه هستیم.

لذا پیشنهاد میشود مدیران شهری استان گلستان در اقدامی فوری برای کاهش اثرات منفی نصب سرعت گیرهای فاقد استاندارد در کلیه شهرها بنا به شرایط محیطی آن شهر اقدام به تهیه دستورالعمل نصب سرعت گیر یا سرعت کاه درسطح خیابانهای آن شهر نمایند . تا درمقابل هرگونه حوادث وخطرات احتمالی آتی( همچون حادثه دلخراشی که منجر به فوت یکی ازشهروندان شهر بندرترکمن گردید) شهرخود را با کمترین آسیب جانی و مالی مدیریت نمایند.
ضوابط این گزارش از منابع زیر تهیه شده است :
شورای ترافیک استانهای تهران – خراسان ...-1
منبع : سایت اولکامیز